සිහිනය – අරමුණ – සැලැස්ම – ක්රියාත්මක කිරීම
ඕනෑම පුද්ගලික හෝ සාමූහික ව්යාපෘතියක සාර්ථකත්වය ළඟා කර ගැනීම සඳහා, සිහිනයක සිට එය ප්රායෝගිකව ක්රියාත්මක කිරීම දක්වා වූ ක්රමවේදයන් සහ එහිදී මුහුණ දීමට සිදුවන නායකත්ව මෙන්ම කණ්ඩායම් හැසිරීම් කළමනාකරණය පිළිබඳ මඟපෙන්වීමක් මෙම සාකච්ඡාව මඟින් ඉදිරිපත් කරයි.
ආයුබෝවන් සියලු දෙනාටම!
අද මම ඔබ සමඟ සාකච්ඡා කිරීමට බලාපොරොත්තු වන්නේ අපගේ ජීවිතයේ ඕනෑම ජයග්රහණයක් පිටුපස ඇති ප්රබලතම පියවර හතරක් පිළිබඳවයි. ඒ තමයි “සිහින දැකීම – අරමුණ සැකසීම – සැලැසුම් කිරීම – ක්රියාත්මක කිරීම” කියන අනුපිළිවෙල.
සිහිනය (The Dream)
සිහිනයක් යනු අනාගතය සඳහා ඔබේ මනසේ මවා ගන්නා පැහැදිලි චිත්රයක් හෝ බලාපොරොත්තුවකි.
ඕනෑම විශිෂ්ට ජයග්රහණයක් ආරම්භ වන්නේ කුඩා හෝ විශාල සිහිනයකින් (Dream).
- අනාගතයේදී ඔබ කවුරුන් වේවිද, කුමක් අත්කර ගනීවිද යන්න පිළිබඳව ඔබේ මනසේ චිත්රයක් මවා ගැනීම මෙහිදී සිදුවේ.
- සිහිනයක් යනු අනාගතය සඳහා වන බලාපොරොත්තුවයි. එබැවින්, විශාල ලෙස සිතීමට හා සිහින දැකීමට කිසිවිටෙකත් බිය නොවන්න.
සිහිනයක් දැකිය යුත්තේ කෙසේද?
සාර්ථකත්වයේ පළමු පියවර වන “සිහිනය” යනු හුදු දිවා සිහිනයක් නොවේ; එය අනාගතය සඳහා ඔබේ මනසේ ඇඳෙන නිවැරදි සිතුවමකි. නිවැරදිව සිහින දකින්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව මෙන්න ප්රධාන කරුණු කිහිපයක්:
- සීමා මායිම්වලින් තොරව සිතන්න: ඔබේ වත්මන් තත්ත්වය, ආර්ථික පසුබිම හෝ අතීතයේ සිදුවූ අසාර්ථකත්වයන් මත පදනම් වී ඔබේ සිහින සීමා නොකරන්න. ලෝකයේ වෙනසක් කළ බොහෝ දෙනෙක් ආරම්භයේදී සීමා රහිතව සිහින දුටු අයයි.
- පැහැදිලි මනසින් චිත්රයක් මවා ගන්න: ඔබේ අනාගතය මනාව දෘශ්යමාන (Visualize) කරගන්න. වසර පහකින් හෝ දහයකින් ඔබ සිටින තැන, ඔබ කරන කාර්යය සහ ඔබේ ජීවන රටාව පිළිබඳව පැහැදිලි චිත්රයක් ඔබේ මනසේ නිර්මාණය කරගන්න.
- ආශාව (Passion) මුල් කරගන්න: සිහිනයක් යනු අන් අය ඔබෙන් බලාපොරොත්තු වන දෙයක් නොව, ඔබේ හදවතින්ම ඔබ ආදරය කරන සහ කිරීමට කැමති දෙයක් විය යුතුය. එවිට එය පසුපස හඹා යාමට ඔබට වෙහෙසක් දැනෙන්නේ නැත.
- විශාලව සිතන්න (Think Big): කුඩා දේ ගැන සිතමින් සෑහීමකට පත් නොවන්න. විශාල අරමුණු කරා යාමට බිය නොවිය යුතුය. මන්ද, සිහිනයක විශාලත්වය අනුව එය සාක්ෂාත් කර ගැනීමට ගන්නා උත්සාහයේ ප්රමාණය ද තීරණය වේ.
- ස්ථිර විශ්වාසයක් ඇති කරගන්න: ඔබ දකින සිහිනය සැබෑ කර ගැනීමට ඔබට හැකියාව සහ දක්ෂතාවය ඇති බවට ඔබේ අභ්යන්තරයේ දැඩි විශ්වාසයක් (Self-belief) ගොඩනඟා ගන්න.
සිතින් නිදහසේ අඳින සිහිනයක් සැබෑ ලෝකයේ යථාර්ථයක් බවට පත් කිරීමේ පළමු හා බලගතුම පියවර වන්නේ එය කිසිදු බියකින් තොරව සිහිනය දැකීමයි.
SWOT විශ්ලේෂණය
“සිහිනය – අරමුණ – සැලැස්ම – ක්රියාත්මක කිරීම” යන ක්රියාවලිය වඩාත් ශක්තිමත් කිරීමට SWOT විශ්ලේෂණය: (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats) ඉතා සාර්ථකව යොදා ගත හැක.
SWOT යනු යම් පුද්ගලයෙකුගේ, ව්යාපාරයක හෝ ව්යාපෘතියක අභ්යන්තර ශක්තීන් හා දුර්වලතා මෙන්ම බාහිර පරිසරයෙන් ලැබෙන අවස්ථා සහ තර්ජන හඳුනාගෙන සාර්ථක උපායමාර්ගික තීරණ ගැනීමට යොදාගන්නා ප්රබල මෙවලමකි.
එය කොටස් හතරකට වෙන් කෙරේ:
- S – Strengths (ශක්තීන්): ඔබ සතු අභ්යන්තර වාසි, කුසලතා සහ හැකියාවන්.
- W – Weaknesses (දුර්වලතා): ඔබේ සාර්ථකත්වයට බාධාවක් විය හැකි ඔබ තුළ ඇති අභ්යන්තර අඩුපාඩු.
- O – Opportunities (අවස්ථා): ඔබේ අරමුණ සාක්ෂාත් කර ගැනීමට බාහිර පරිසරයෙන් ලැබෙන වාසිදායක තත්ත්වයන්.
- T – Threats (තර්ජන / බාධා): ඔබේ ගමනට බාධා කළ හැකි හෝ අවදානමක් ඇති කළ හැකි බාහිර සාධක.
මෙය පියවර හතරට සම්බන්ධ කරන ආකාරය මෙන්න:
1. ශක්තීන් (Strengths – S) – සිහිනයේ සැලැස්ම සකස් කිරීමේදී
ඔබ සතු අභ්යන්තර වාසි සහ හැකියාවන් මොනවාද?
- අරමුණ හා සැලැස්ම සඳහා: ඔබට ඇති විශේෂ කුසලතා, දැනුම, හෝ මූල්යමය ශක්තිය කුමක්ද?
- ඔබේ ශක්තීන් හඳුනා ගැනීමෙන්, සැලැස්ම වඩාත් පහසුවෙන් හා වේගයෙන් ක්රියාත්මක කළ හැකි මාර්ග තෝරා ගත හැකිය.
2. දුර්වලතා (Weaknesses – W) – ක්රියාත්මක කිරීමේදී
සාර්ථකත්වයට බාධාවක් විය හැකි ඔබ තුළ ඇති අභ්යන්තර අඩුපාඩු මොනවාද?
- බාධා මඟහරවා ගැනීමට: වැඩ කල් දැමීම, අවශ්ය තාක්ෂණය හෝ දැනුම නොමැතිකම, හෝ ඉක්මනින් අධෛර්යමත් වීම වැනි දේ මෙයට ඇතුළත් වේ.
- ඔබේ දුර්වලතා අවංකව හඳුනාගෙන, ඒවා දියුණු කර ගැනීමට හෝ අන් අයගේ සහාය ලබා ගැනීමට කටයුතු කිරීම මෙහිදී වැදගත් වේ.
3. අවස්ථා (Opportunities – O) – අරමුණ තීරණය කිරීමේදී
ඔබේ ඉලක්කය සපුරා ගැනීමට බාහිර පරිසරයෙන් ලැබෙන වාසිදායක අවස්ථා මොනවාද?
- සිහිනය සහ අරමුණ සඳහා: ඔබේ ක්ෂේත්රයේ ඇති නව ප්රවණතා (Trends), ඉල්ලුම, හෝ ඔබට උදව් කළ හැකි ජාලයන් (Network) මොනවාද?
- මෙම අවස්ථා නිවැරදිව හඳුනා ගැනීමෙන් ඔබේ අරමුණ වඩාත් ප්රායෝගිකව හා පුළුල්ව සකස් කර ගත හැක.
4. තර්ජන / බාධා (Threats – T) – සැලසුම් කිරීමේදී හා බාධා ජය ගැනීමේදී
ඔබේ ගමනට බාධා කළ හැකි බාහිර සාධක මොනවාද?
- අනතුරු ඇඟවීම් සඳහා: දැඩි තරඟකාරීත්වය, ආර්ථික වෙනස්කම්, හෝ කාලය මදිවීම වැනි බාහිරින් එන අභියෝග මෙයින් කල්තියා හඳුනාගත හැක.
- තර්ජන කල්තියා දැන සිටීමෙන් අප කලින් සාකච්ඡා කළ විකල්ප සැලසුම් (Plan B) සකස් කර ගැනීමට පහසු වේ.
සාරාංශය: ඔබේ ශක්තීන් උපරිමයෙන් යොදා ගනිමින්, දුර්වලතා මඟහරවා ගනිමින්, බාහිර අවස්ථා අල්ලාගෙන, තර්ජන සඳහා කල්තියා සූදානම් වීමෙන් මෙම ක්රියාවලිය 100%ක් සාර්ථක කර ගත හැකිය.
අරමුණ (The Goal)
කෙසේ වෙතත්, සිහිනයක් පමණක් තිබීමෙන් එය යථාර්ථයක් බවට පත් නොවේ. එම සිහිනය පැහැදිලි අරමුණක් (Purpose /Aim / Goal) බවට පරිවර්තනය කර ගත යුතුය.
- ඔබේ සිහිනයට නිශ්චිත හැඩයක් සහ කාලසීමාවක් ලබා දෙන්න.
- “මම දවසක පොහොසත් වෙනවා” හෝ “මම දවසක දක්ෂයෙක් වෙනවා” කියන එක සිහිනයක්. නමුත් “මම වසර තුනක් තුළ මගේ ව්යාපාරය දියුණු කරනවා” යන්න පැහැදිලි අරමුණකි.
- එය මැනිය හැකි (Measurable) සහ ළඟා කරගත හැකි (Achievable) එකක් විය යුතුය.
අරමුණක් යනු ඔබේ සිහිනය යථාර්ථයක් බවට පත් කර ගැනීම සඳහා නියමිත කාලසීමාවක්, පැහැදිලි හැඩයක් සහ මැනිය හැකි ක්රමවේදයක් සහිතව සකස් කරගත් නිශ්චිත ඉලක්කයකි. එය සිහිනයකට ප්රායෝගික පදනමක් ලබා දෙයි.
අරමුණක් (The Goal) සාදා ගත යුත්තේ කෙසේද?
සිහිනයක් හුදු ප්රාර්ථනාවක් පමණක් නොවී යථාර්ථයක් බවට පත් වීමට නම්, එය නිශ්චිත අරමුණක් (Goal) බවට පරිවර්තනය කළ යුතුය. අරමුණක් සකස් කර ගැනීමේදී SMART ක්රමවේදය අනුගමනය කිරීම ඉතා සාර්ථක ක්රමයකි:
SMART නීතිය අනුගමනය කිරීම
- පැහැදිලි සහ නිශ්චිත වීම (Specific): ඔබේ අරමුණ ඉතා පැහැදිලි විය යුතුය.
- උදාහරණයක් ලෙස: “මම දවසක හොඳ ආදායමක් ලබනවා” යන්න අපැහැදිලි අරමුණකි. නමුත් “මම වසරක් තුළ ඩිජිටල් අලෙවිකරුවෙකු ලෙස මගේ ආදායම දෙගුණ කර ගන්නවා” යන්න ඉතා පැහැදිලි සහ නිශ්චිත අරමුණකි.
- මැනිය හැකි වීම (Measurable): ඔබ ළඟා වන ප්රගතිය මැන බැලීමට ක්රමයක් තිබිය යුතුය. අරමුණ සාර්ථකද නැද්ද යන්න පරීක්ෂා කිරීමට සංඛ්යාත්මක හෝ කාල දර්ශක (Metrics) යොදා ගන්න.
- ළඟා කරගත හැකි වීම (Achievable): අරමුණ ඔබේ හැකියාවන්ට සහ පවතින සම්පත්වලට ගැළපෙන, ප්රායෝගිකව ළඟා කරගත හැකි එකක් විය යුතුය. සිහින විශාල වුවද, අරමුණ පියවරෙන් පියවර ළඟා විය හැකි යථාර්ථවාදී එකක් විය යුතුය.
- වටිනාකමක් තිබීම (Relevant): මෙම අරමුණ ඔබේ දිගුකාලීන සිහිනයට සහ ජීවන ගමනට සැබවින්ම වැදගත්දැයි විමසා බලන්න.
- කාලසීමාවක් නියම කිරීම (Time-bound): අරමුණ සාක්ෂාත් කර ගැනීමට නිශ්චිත දිනයක් හෝ කාල රාමුවක් (Deadline) ලබා දෙන්න. කාල සීමාවක් නොමැති නම්, එය කල් දැමීමට (Procrastination) ඉඩ ඇත.
අමතර පියවරක්:
ඔබේ අරමුණ කඩදාසියක ලියා නිතර පෙනෙන ස්ථානයක අලවන්න. එය ඔබේ අවධානය හා උත්සාහය එකම ඉලක්කයක් කරා යොමු කිරීමට උපකාරී වේ.
දින 21 සහ දින 90 මනෝවිද්යාත්මක සංකල්පය
දින 21 (21-Day Rule) – පුරුද්දක් ගොඩනැඟීමේ ආරම්භය
ස්නායු මාර්ග (Neural Pathways) සකස් වීම: මනෝවිද්යාත්මකව, නව පුරුද්දක් මොළයේ තැන්පත් වීමට සහ ඊට අදාළ නව ස්නායු මාර්ග (Neural pathways) නිර්මාණය වීමට අවම වශයෙන් දින 21ක් ගත වන බව සොයාගෙන ඇත.
ප්රතිරෝධය අඩුවීම: පළමු දින කිහිපයේදී නව ක්රියාවකට දක්වන මානසික අපහසුතාව හෝ ප්රතිරෝධය දින 21ක් අවසන් වන විට ක්රමයෙන් අඩුවී, එය එදිනෙදා ජීවිතයේ සාමාන්ය කටයුත්තක් බවට පත්වීමේ මූලික අඩිතාලම වැටේ.
දින 90 (90-Day Rule) – ජීවන රටාවක් බවට පත් කිරීම (Lifestyle Change)
ස්වයංක්රීය හැසිරීම (Automaticity): පර්යේෂණවලට අනුව (සත්ය වශයෙන්ම දින 66ක් පමණ ගත වේ), යම් පුරුද්දක් කිසිදු විශේෂ මානසික වෙහෙසකින් හෝ කල්පනා කිරීමකින් තොරව ස්වයංක්රීයව (Automatic) සිදු කිරීමට දින 90ක අඛණ්ඩ පුහුණුවක් අවශ්ය වේ.
අනන්යතාවේ කොටසක් වීම (Identity Shift): දින 90ක් වන විට එම පුරුද්ද ඔබ “කරන දෙයක්” (Action) යන්න ඉක්මවා ගොස්, ඔබේ “අනන්යතාවේ” (Identity) සහ ස්ථිර ජීවන රටාවේ (Lifestyle) අනිවාර්ය අංගයක් බවට පරිවර්තනය වේ.
සැලැස්ම (The Plan)
සැලැස්මක් යනු ඔබේ අරමුණ සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා අනුගමනය කළ යුතු ක්රමවේදය, පියවරෙන් පියවර මාර්ග සිතියම (Roadmap) හෝ කාලසටහනයි.
අරමුණක් තීරණය කළ පසු, එය කරා ළඟා වීමට නිවැරදි සැලැස්මක් (The Plan) අත්යවශ්ය වේ.
- සැලැස්මක් නොමැති අරමුණක් යනු හුදු ප්රාර්ථනාවක් පමණි.
- ඔබේ ප්රධාන අරමුණ කුඩා පියවර (Milestones) වලට කඩා ගන්න.
- අද කළ යුත්තේ කුමක්ද? මේ සතියේ කළ යුත්තේ කුමක්ද? මේ වසරේ කළ යුත්තේ කුමක්ද? ආදී වශයෙන් කාල රාමුවකට අනුව සැලැස්ම සකස් කරන්න. මෙහිදී ඇතිවිය හැකි බාධා සහ ඒවාට පිළියම් ද කල්තියා සිතා බැලීම වැදගත්ය.
සැලැස්මක් (The Plan) සකසා ගන්නේ කෙසේද?
අරමුණක් සාර්ථක කර ගැනීමට නම් එය කරා ළඟා වන නිශ්චිත ක්රමවේදය හෝ මාර්ග සිතියම (Roadmap) සැලැස්මක් ලෙස සකස් කර ගත යුතුය. එය ක්රියාත්මක කිරීමේදී පහත පියවර අනුගමනය කළ හැකිය:
- ප්රධාන අරමුණ කුඩා පියවරවලට කැඩීම (Milestones): විශාල ඉලක්කයක් දෙස බැලූ විට එය බියකරු හෝ අපහසු බවක් පෙනෙන්නට පුළුවන. එබැවින් එය වසරකට, මාසයකට, සතියකට සහ දිනකට කළ යුතු කුඩා පියවරවලට (Sub-goals) වෙන් කරන්න.
- ක්රියාකාරී කාලසටහනක් සැකසීම (Action Schedule): දෛනිකව හෝ සතිපතා ඔබ කළ යුතු කාර්යයන් මොනවාද යන්න කාල රාමුවකට (Timeline) ඇතුළත් කරන්න. දිනපතා කුඩා කාලයක් හෝ මේ සඳහා වෙන් කිරීම පුරුද්දක් කර ගන්න.
- සම්පත් සහ දැනුම හඳුනා ගැනීම: ඔබේ සැලැස්ම ක්රියාත්මක කිරීමට අවශ්ය ද්රව්ය, මූල්යමය හෝ තාක්ෂණික සම්පත් මොනවාද? ඔබට අමතරව උගත යුතු කුසලතා (Skills) තිබේද යන්න කල්තියා හඳුනාගෙන ඒවා සූදානම් කර ගන්න.
- බාධා අපේක්ෂා කිරීම සහ විකල්ප සැලසුම් සකස් කිරීම (Risk Management): සැලැස්ම ක්රියාත්මක වන අතරතුර විවිධ බාධා හෝ අභියෝග මතුවිය හැකිය. එවැනි අවස්ථාවන් සඳහා “ප්ලෑන් B” (Plan B) හෙවත් විකල්ප ක්රමවේදයක් සූදානම් කර තබා ගැනීම නුවණට හුරුය.
- ප්රමුඛතා ලබාදීම (Prioritization): සියලුම වැඩ එකවර කිරීමට යාමෙන් වෙහෙසට පත් විය හැක. එබැවින් වඩාත්ම වැදගත් හා බලපෑමක් ඇති කරන කාර්යයන්ට ප්රමුඛතාවය (High Priority) දෙන්න.
නිවැරදි සැලැස්මක් යනු ඔබව අවසාන ඉලක්කය වෙත නොමඟ නොගොස්, ක්රමානුකූලව රැගෙන යන විශ්වාසනීය මාර්ගෝපදේශයකි.
ක්රියාත්මක කිරීම (Execution)
ක්රියාත්මක කිරීම යනු සකස් කරගත් සැලැස්ම ප්රායෝගික ක්රියාවන් බවට පරිවර්තනය කරමින්, නියමිත අරමුණ සාක්ෂාත් කර ගැනීමට දෛනිකව හා අඛණ්ඩව කටයුතු කිරීමයි.
හොඳම සිහිනය, පැහැදිලිම අරමුණ සහ විශිෂ්ටතම සැලැස්ම පවා අසාර්ථක වන්නේ එය ක්රියාත්මක නොකළහොත් පමණි.
- සියලුම දේ පරිපූර්ණ වන තෙක් බලා නොසිට, අදම පළමු පියවර තබන්න.
- ක්රියාවලිය තුළ ස්ථාවරත්වය (Consistency) පවත්වා ගැනීම ඉතා වැදගත් වේ. බාධක පැමිණියත් අධෛර්යමත් නොවී, අඛණ්ඩව ඉදිරියට යන්න.
ක්රියාත්මක කිරීම (Execution) – සිදු කරන්නේ කෙසේද?
සැලැස්මක් ප්රායෝගික ක්රියාවක් බවට පරිවර්තනය කිරීමේදී පහත පියවර අනුගමනය කිරීම ඉතා වැදගත් වේ:
- පළමු පියවර තැබීම: බොහෝ දෙනෙක් සියල්ල පරිපූර්ණ වන තෙක් බලා සිටිති. කිසිවක් 100% පරිපූර්ණ වනතුරු නොසිට, බිය සහ සැක දුරු කර අදම කුඩා හෝ පියවරක් තබන්න.
- ස්ථාවරත්වය පවත්වා ගැනීම (Consistency): දින කිහිපයක් දැඩි උනන්දුවෙන් වැඩ කර පසුව අත්හැර දැමීමෙන් සාර්ථකත්වය ළඟා කර ගත නොහැක. විශාල වැඩ කොටසක් එකවර කිරීමට වඩා, කුඩා ප්රමාණයෙන් හෝ දෛනිකව එම කාර්යයේ නිරත වීම අතිශයින්ම වැදගත්ය.
- කල් දැමීමෙන් වැළකීම: “හෙට කරමු” හෝ “පසුබට වෙමු” යන මානසිකත්වය සම්පූර්ණයෙන්ම අත්හරින්න. සැලැස්මේ ඇති දෑ එදිනටම අවසන් කිරීමේ පුරුද්ද ඇති කර ගන්න.
- ඒකාග්රතාවය (Focus) හා බාධා මඟහරවා ගැනීම: එකවර වැඩ රාශියක් කිරීමට යාම (Multitasking) වෙනුවට, නියමිත වේලාවට එක් කාර්යයක් මත පමණක් දැඩි අවධානයක් යොමු කරන්න. අවධානය වෙනස් කරන දුරකථන, සමාජ මාධ්ය හෝ වෙනත් බාධා වැඩ කරන කාලය තුළ ඉවත් කර තබන්න.
- ප්රගතිය සමාලෝචනය කිරීම (Review and Adjust): සතියකට වරක් හෝ නියමිත කාලයකට පසු ඔබේ ක්රියාකාරිත්වය දෙස ආපසු හැරී බලන්න. සැලැස්ම අනුව වැඩ සිදු වේදැයි මැන බලන්න. යම් බාධාවක් හෝ වෙනස් විය යුතු දෙයක් ඇත්නම්, වහාම සැලැස්මට අනුවර්තනය වන්න (Adapt).
- ස්වයං විනය (Self-Discipline): කිරීමට සිතෙන දේට වඩා, සාර්ථකත්වය සඳහා කළ යුතු දේට ප්රමුඛත්වය දීමට මානසික විනයක් ගොඩනඟා ගන්න. හැඟීම්වලට ඉඩ නොදී නියමිත වේලාවට වැඩ කිරීම ඇරඹීම මෙහිදී ප්රධාන වේ.
දැනුම හෝ සැලසුම් සතු සැබෑ බලය දිස්වන්නේ එය ක්රියාවට නැංවෙන මොහොතේය. එබැවින්, ඔබේ සැලැස්ම අතට ගෙන අදම ක්රියාත්මක වන්න!
ගැටළු විසඳීම
ගැටළු විසඳීම යනු යම් අභියෝගයක්, බාධාවක් හෝ අනපේක්ෂිත තත්ත්වයක් මතු වූ විට, ඒ සඳහා හේතු නිවැරදිව හඳුනාගෙන, තොරතුරු විශ්ලේෂණය කර, වඩාත් ප්රායෝගික හා ඵලදායී විසඳුම ක්රියාවට නංවා සාර්ථක ප්රතිඵල අත්කර ගැනීමේ ක්රියාවලියයි.
1. සන්සුන් වීම සහ බාධාව පිළිගැනීම
ප්රශ්නයක් මතු වූ විට පළමුව කළ යුත්තේ කලබල වීමෙන් තොරව සන්සුන් වීමයි.
- බාධාවක් පැමිණීමෙන් අදහස් වන්නේ ඔබ කිසිවක් නොකර සිටිනවාට වඩා, යමක් කිරීමට උත්සාහ දරමින් සිටින බවයි.
- එය ගමනේ සාමාන්ය කොටසක් ලෙස භාරගන්න.
2. ප්රශ්නයේ මූලය හඳුනා ගැනීම (Root Cause Analysis)
මතු වූ ගැටලුව මතුපිටින් නොබලා, එයට සැබෑ හේතුව කුමක්දැයි සොයා බලන්න.
- මෙය සිදුවූයේ සැලැස්මේ දුර්වලතාවක් නිසාද?
- නැතහොත් බාහිර සාධකයක් (External factor) නිසාද?
- ගැටලුව හරියටම හඳුනා ගැනීමෙන් අඩක් විසඳා ගත්තා හා සමාන වේ.
3. විකල්ප ක්රමවේද සලකා බැලීම (Plan B)
සැලැස්ම ක්රියාත්මක කිරීමේදී යම් ක්රමයක් අසාර්ථක වේ නම්, මුරණ්ඩු ලෙස එයම දිගටම කරගෙන යාම වෙනුවට වෙනත් විකල්ප ක්රම (Alternative approaches) ගැන සිතන්න.
- අපගේ කලින් සාකච්ඡා කළ ‘ප්ලෑන් බී’ (Plan B) මෙවැනි අවස්ථා සඳහා ක්රියාත්මක වේ.
4. සැලැස්ම සකස් කර ගැනීම (Adapt and Adjust)
ප්රශ්නයට අනුව ඔබේ සැලැස්මේ අවශ්ය වෙනස්කම් සිදු කරන්න.
- මෙහිදී ඔබේ අරමුණ (Goal) කිසිවිටෙකත් වෙනස් නොකරන්න.
- අරමුණ වෙත යාමට ඇති පාර හෝ ක්රමවේදය පමණක් අවශ්ය පරිදි සකස් කර ගන්න (Adjust the plan, not the goal).
5. උපදෙස් ලබා ගැනීම සහ ඉගෙනීම
ඔබට විසඳා ගැනීමට අපහසු අභියෝගයකදී, එම ක්ෂේත්රයේ පළපුරුදු අයෙකුගෙන් හෝ උපදේශකයෙකුගෙන් (Mentor) උපදෙස් ලබා ගැනීමට පසුබට නොවන්න.
- සෑම බාධාවකින්ම අනාගතය සඳහා වැදගත් පාඩමක් ඉගෙන ගන්න.
බාධාවක් යනු ඔබේ ගමන නතර කිරීමට ඇති හේතුවක් නොව, වඩාත් බුද්ධිමත්ව හා ශක්තිමත්ව ඉදිරියට යාමට ලැබෙන අවස්ථාවකි.
කන්ඩායම් ගොඩනැගීම සංකල්පය FSNP
කණ්ඩායමක් යනු පොදු අරමුණක් හෝ ඉලක්කයක් සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා එකිනෙකාගේ කුසලතා, දැනුම සහ අත්දැකීම් හුවමාරු කර ගනිමින් සාමූහිකව එකට වැඩ කරන පුද්ගලයන් කිහිප දෙනෙකුගේ එකතුවකි.
ටක්මන් (Tuckman) විසින් හඳුන්වාදෙන ලද කණ්ඩායම් සංවර්ධන අදියර හතරක් වන FSNP (Forming, Storming, Norming, Performing) සංකල්පය, අප සාකච්ඡා කළ “සිහිනය – අරමුණ – සැලැස්ම – ක්රියාත්මක කිරීම” ක්රියාවලිය සඳහා ඉතා සාර්ථකව භාවිත කළ හැක. ටක්මන් (Tuckman) විසින් හඳුන්වාදෙන ලද FSNP යනු කණ්ඩායමක් සාර්ථකත්වය කරා ගමන් කරන අදියර හතරකි. එය ඉතා කෙටියෙන් මෙසේ දැක්විය හැක:
- F – Forming (ගොඩනැඟීම): කණ්ඩායම එකතු වී, අරමුණ කුමක්දැයි හඳුනාගෙන, මූලික සැලසුම් සකස් කරන ආරම්භක අදියර.
- S – Storming (අරගලය): වැඩ කරන අතරතුර අදහස් ගැටීම, මතභේද සහ විවිධ අභියෝග මතුවන අදියර.
- N – Norming (සාමාන්යකරණය): ගැටුම් සමනය වී, එකිනෙකාගේ අදහස් ගරු කරමින්, එකඟතාවකට පැමිණෙන අදියර.
- P – Performing (ක්රියාකාරීත්වය): කණ්ඩායම ඉතා කාර්යක්ෂමව හා සාමූහිකව එකමුතුව වැඩ කරමින් අවසාන ඉලක්කය ජය ගන්නා අදියර.
මෙය ඔබගේ ඉලක්කය කරා යන ගමනට හෝ කණ්ඩායම් ව්යාපෘතියකට (Team Project) සම්බන්ධ කරන ආකාරය මෙන්න:
1. Forming (ගොඩනැඟීම / හඳුනා ගැනීම)
සිහිනය සහ අරමුණ (Dream & Goal)
- අදහස් එකතු වීම: කණ්ඩායමේ සාමාජිකයන් එකමුතු වී තමන් ළඟා කර ගැනීමට බලාපොරොත්තු වන ‘සිහිනය’ කුමක්ද යන්න සාකච්ඡා කර හඳුනා ගන්නා අවධියයි.
- දිශානතිය: කවුරුන් කුමක් සඳහාද යන්න තේරුම් ගනිමින්, අරමුණට පදනම දැමීම මෙහිදී සිදු වේ. මෙහිදී සාමාජිකයන් තුළ දැඩි උනන්දුවක් හා අපේක්ෂාවක් දැකිය හැක.
2. Storming (අරගලය / ගැටුම් ඇති වීම)
සැලැස්ම සහ ක්රියාත්මක කිරීමේ ආරම්භය (Plan & Early Execution)
- අදහස් ගැටීම: සැලැස්ම සකස් කිරීමේදී සහ වැඩ ආරම්භ කිරීමේදී විවිධ මතභේද, අදහස් ගැටුම් හෝ බාධා මතුවිය හැක. කවුරුන් කුමන කාර්යය කරන්නේද යන්න පිළිබඳව තරඟකාරීත්වයක් ඇති විය හැක.
- අභියෝග ජය ගැනීම: මෙය සාමාන්ය දෙයකි. අප කලින් සාකච්ඡා කළ SWOT විශ්ලේෂණයේ ‘දුර්වලතා’ සහ ‘තර්ජන’ මතු වන්නේ මෙම අදියරේදීය. මෙහිදී එකිනෙකාගේ සීමාවන් පරීක්ෂා කෙරේ.
3. Norming (සාමාන්යකරණය / එකඟතාව)
සැලැස්ම සකස් කිරීම හා ස්ථාවර වීම (Plan Adjustment)
- ගැටලු විසඳීම: Storming අදියරේ ගැටුම් සමනය වී, කණ්ඩායම එකඟතාවකට පැමිණේ. නායකත්වය පිළිගැනීම සහ වගකීම් නිවැරදිව බෙදා හැරීම සිදුවේ.
- නිවැරදි මාර්ගය: සැලැස්මේ අවශ්ය වෙනස්කම් කර (Adapt), කණ්ඩායම එකම අරමුණක් කරා සුහදව හා ක්රමානුකූලව වැඩ කිරීමට පටන් ගන්නා අවධියයි.
4. Performing (ක්රියාකාරීත්වය / උපරිම ඵලදායිතාව)
ක්රියාත්මක කිරීම සහ සාක්ෂාත් කර ගැනීම (Execution & Success)
- ස්වයංක්රීය ක්රියාකාරීත්වය: කණ්ඩායම ඉතා මනාව හා කාර්යක්ෂමව එකට වැඩ කරයි. වෙනත් අයගේ නිරන්තර අධීක්ෂණයකින් තොරව, ස්වයං විනයකින් යුතුව ඉලක්කය කරා ළඟා වේ.
- ප්රතිඵල නෙළා ගැනීම: දින 21 සහ දින 90 මනෝවිද්යාත්මක නීති මෙහිදී ක්රියාත්මක වන අතර, කණ්ඩායමේ සාමූහික උත්සාහයේ උපරිම ප්රතිඵල ලැබෙන අවධියයි.
සාරාංශය: කණ්ඩායමක් ලෙස එකතු වී (Forming), අභියෝග හා බාධාවලට මුහුණ දී (Storming), නිරවුල් සැලැස්මකට අනුව එකඟ වී (Norming), නොපසුබටව ක්රියාත්මක කිරීම (Performing) මගින් ඕනෑම විශාල සිහිනයක් සාර්ථක කර ගත හැක.
නායකයෙකුගේ භූමිකාව
නායකයෙකු යනු පොදු අරමුණක් හෝ දැක්මක් කරා කණ්ඩායමක් සාර්ථකව මෙහෙයවන, ඔවුන්ව දිරිමත් කරන සහ නිවැරදි තීරණ ගනිමින් ඉදිරියට මඟ පෙන්වන පුද්ගලයායි.
ටක්මන් (Tuckman) ගේ කණ්ඩායම් සංවර්ධන ක්රියාවලිය (FSNP) තුළ සාර්ථක නායකයෙකුගේ හැසිරීම අදියරින් අදියරට වෙනස් වේ. නායකයා විසින් කණ්ඩායමේ අවශ්යතාවලට අනුව තම නායකත්ව ශෛලිය (Leadership Style) සකස් කර ගැනීම මෙහිදී අතිශයින්ම වැදගත් වේ.
නායකයෙකු සතු ප්රධාන ලක්ෂණ:
- දැක්ම (Vision): අනාගතය පිළිබඳ පැහැදිලි සැලැස්මක් හා අරමුණක් තිබීම.
- පෙළඹවීම (Inspiration): කණ්ඩායමේ සාමාජිකයන් දිරිමත් කරමින් ඔවුන්ගේ උපරිම දායකත්වය ලබා ගැනීම.
- වගකීම් දැරීම (Accountability): හොඳ මෙන්ම අභියෝගාත්මක අවස්ථාවලදී ද පෙරමුණ ගෙන වගකීම භාර ගැනීම.
- සහයෝගීතාව (Collaboration): කණ්ඩායමේ අදහස්වලට සවන් දෙමින්, ඔවුන්ගේ කුසලතා වර්ධනයට පහසුකම් සැලසීම.
හොඳ නායකයෙක් යනු අන් අයට අනුගමනය කිරීමට මාර්ගයක් පෙන්වා දෙනවා පමණක් නොව, ඔවුන් තුළ ද තවත් නායකයන් බිහි කරන අයෙකි.
1. Forming (ගොඩනැඟීම) අදියරේදී නායකයාගේ හැසිරීම
භූමිකාව: මඟපෙන්වන්නෙකු (Guiding / Directing)
- පැහැදිලි දැක්මක් ලබා දීම: කණ්ඩායමේ සිහිනය සහ අරමුණ පිළිබඳව පැහැදිලි අවබෝධයක් සාමාජිකයන්ට ලබා දෙයි.
- දිශානතිය සැකසීම: කවුරුන් කුමක් කළ යුතුද යන්න පිළිබඳව මූලික රාමුවක් සකස් කරමින් කණ්ඩායමට මඟ පෙන්වයි.
- සවන් දීම හා පිළිගැනීම: සාමාජිකයන්ගේ මූලික අදහස් සහ බිය සැකයන්ට හොඳින් සවන් දී ඔවුන්ව දිරිමත් කරයි.
2. Storming (අරගලය / ගැටුම්) අදියරේදී නායකයාගේ හැසිරීම
භූමිකාව: උපදේශකයෙකු සහ මැදිහත්කරුවෙකු (Coaching / Mediating)
- සාධාරණත්වය පවත්වා ගැනීම: මතභේද සහ ගැටුම් මතු වූ විට කලබල නොවී, සියලු දෙනාටම තම අදහස් ප්රකාශ කිරීමට සාධාරණ අවස්ථාවක් ලබා දෙයි.
- ගැටුම් නිරාකරණය: පුද්ගලික ගැටුම් බවට පත්වීමට ඉඩ නොදී, එය අරමුණ සාක්ෂාත් කර ගැනීමේ ධනාත්මක ශක්තියක් බවට හරවා ගැනීමට මැදිහත් වේ (Conflict Resolution).
- ඉවසීම: මෙම අදියරේදී නායකයා දැඩි ඉවසීමකින් යුතුව කණ්ඩායම ස්ථාවර මාවතකට ගෙන ඒමට කටයුතු කරයි.
3. Norming (සාමාන්යකරණය) අදියරේදී නායකයාගේ හැසිරීම
භූමිකාව: පහසුකම් සපයන්නෙකු (Facilitating)
- වගකීම් පැවරීම: එකඟතාවන් මත පදනම්ව නිවැරදි පුද්ගලයාට නිවැරදි කාර්යය පවරයි (Delegation).
- සහයෝගීතාව දිරිමත් කිරීම: සාමාජිකයන් අතර අන්යෝන්ය විශ්වාසය හා සහයෝගය වර්ධනය කිරීමට පහසුකම් සලසයි.
- සැලැස්ම ක්රියාත්මක කිරීම: කණ්ඩායම නිවැරදි සැලැස්මකට අනුව වැඩ කිරීම ආරම්භ කරන බැවින්, නායකයා ක්රියාවලිය මනාව නිරීක්ෂණය කරයි.
4. Performing (ක්රියාකාරීත්වය) අදියරේදී නායකයාගේ හැසිරීම
භූමිකාව: බලගන්වන්නෙකු / භාරදෙන්නෙකු (Delegating / Empowering)
- නිදහස ලබා දීම (Micro-management වලින් වැළකීම): නිරන්තරයෙන් නියාමනය කිරීම වෙනුවට, කණ්ඩායමට ස්වාධීනව වැඩ කිරීමට ඉඩ හැරීම මෙහිදී සිදු වේ.
- දිරිගැන්වීම: කණ්ඩායමේ සාමූහික ක්රියාකාරීත්වය අගයමින් ඔවුන්ව තවදුරටත් බලගන්වයි.
- අවසාන ප්රතිඵලය කෙරෙහි අවධානය: කණ්ඩායම ස්වයංක්රීයව (දින 21 සහ 90 නීති ඔස්සේ) වැඩ කරන බැවින්, නායකයා විශාල ඉලක්කය සාක්ෂාත් කර ගැනීම තහවුරු කර ගනී.
සාරාංශය: හොඳ නායකයෙක් ආරම්භයේදී මඟපෙන්වන්නෙක් වන අතර, අර්බුදයකදී උපදේශකයෙක් වේ. එකඟතාවකට පැමිණි පසු පහසුකම් සපයන්නෙක් වන අතර, අවසානයේ කණ්ඩායමට ඉඩ දී බලගන්වන්නෙක් බවට පත්වේ.
සාරාංශය
මේ අනුව, සාර්ථකත්වය ළඟා කර ගැනීමේ ප්රධාන පියවර හතර වන්නේ වත්මන් සීමාවන්ගෙන් තොරව විශාල සිහින දැකීම (The Dream) , SMART ක්රමවේදයට අනුව නිශ්චිත කාල රාමුවක් සහිත පැහැදිලි අරමුණු සැකසීම (The Goal / Aim) , ප්රධාන ඉලක්කය කුඩා පියවරවලට කඩා විකල්ප සැලසුම් සහිතව මාර්ග සිතියමක් පිළියෙල කිරීම (The Plan) සහ කල් දැමීමෙන් වැළකී අඛණ්ඩව දෛනිකව ක්රියාත්මක වීමයි (Execution).
මෙම ක්රියාවලිය වඩාත් ශක්තිමත් කිරීම සඳහා ශක්තීන්, දුර්වලතා, අවස්ථා සහ තර්ජන හඳුනාගන්නා SWOT විශ්ලේෂණය යොදාගත හැකි අතර , බාධාවකදී අරමුණ වෙනස් නොකර සැලැස්ම පමණක් වෙනස් කරමින් ගැටළු විසඳිය යුතුය.
මනෝවිද්යාත්මකව නව පුරුද්දක් ගොඩනැඟීමට දින 21ක් සහ එය ස්ථිර ජීවන රටාවක් බවට පත්කිරීමට දින 90ක අඛණ්ඩ පුහුණුවක් අවශ්ය වේ. කණ්ඩායම් ව්යාපෘතියකදී ටක්මන්ගේ FSNP (ගොඩනැඟීම, අරගලය, සාමාන්යකරණය, ක්රියාකාරිත්වය) සංකල්පය ක්රියාත්මක වන අතර , එහිදී සාර්ථක නායකයෙකු කණ්ඩායමේ අවශ්යතා සහ අදියර අනුව තමාගේ නායකත්ව ශෛලිය මඟපෙන්වන්නෙකුගේ සිට බලගන්වන්නෙකු දක්වා වෙනස් කරමින් පොදු අරමුණ ජයග්රහණය කරා මෙහෙයවිය යුතුය.
